T.C demel ilkelere ayr?l?r.Bunlar çift kay?t ilkesi,i?lemlerin kay?t

T.C?STANBUL ÜN?VERS?TES??KT?SATFAKÜLTES?Yap?salSorunlar ve ?ktisat Politikalar?                                                 ?K?Z AÇIK                                      PROF. DR.GÜLDEN ÜLGEN                                       Ö?RENC?: Erol Ahmedli                                 04.01.

2018  Ödemeler Dengesi   Ödemeler dengesi mal ve hizmet al??-veri?i ile sermaye hareketlerinigösterir.Ödemeler Dengesi kay?t ilkesi üç demel ilkelere ayr?l?r.Bunlar çiftkay?t ilkesi,i?lemlerinkay?t tarihli ilkesi ve i?lemlerin kay?t dengesi ilkesidir.

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

Ödemeler dengesicari hesab ve sermaye-finans hesab? olan 2 hesabdan olu?uyor.Bu hesablarkendilerinde bir s?ra alt hesablardan olu?ur.Cari hesab: -Mal ticareti hesab?-Hizmet ticareti hesab?-Gelirler hesab-Cari transferlerhesab?Sermaye ve Finans hesab?: -Sermaye hesab?-Finans hesab?-Di?er yat?r?mhesablar?-Rezervvarl?klar hesab?Cari hesablardayer alan mal ithalat ve ihracat?n?n göstermi? oldu?u dengese DI? ticaretdengesi denir.E?er ithalat tutar? ihracat tutar?n? a?arsa bu denge negatif olurve DI? ticaret aç??? olu?ur.

Ve ya aksine ihracat tutar? ithalat tutar?n? a?arsadenge pozitiv olur ve DI? ticaret fazlas? meydana gelir.Sermaye ve Finanshesab? i?lemleri özel bir önem arz etmektedir.Bir ülkenin merkez bankas?taraf?ndan resmi uluslararas? rezerv varl?klar?n sat?n al?nmas? ve sat?lmas?ylailgili i?lemlerde bu hesabda yer almaktad?r.ÖdemelerDengesinde çift kay?t ilkesinin geçerli olmas? nedeniyle her zaman al?caklar?nde?eri borclar?n de?erine e?it olmal?d?r.Bu yüzden tüm ödemeler dengesi toplam?her zaman s?f?ra e?itdir.Ancan ekonomik i?lemlerin yol açt??? al?caklar?nde?eri mesela mal ve hizmet ihtacat? mal ve hizmet sat?n almakdan do?an borcunde?erine e?it olmak zorunda deyildir.

Ama matematiksel aç?dan art? ve ekside?erlerin e?it olmas? iktisadi anlamda dengenin sa?land??? ülkenin ödemegüclü?ü ve ya ödeme fazlas? içinde olmad??? anlam?na gelmemektedir.Al?caki?lemlerin de?eri borc i?lemlerin de?erinde daha büyükse hesab?n fazla verdi?i,dahaküçükse aç?k verdi?i ifade edilir.Cari i?lemler hesab? aç???n?n sermaye vefinans hesab? fazlas?yla veya sermaye ve finans hesab? aç???n?n cari hesabfazlas?yla finansa edilememesi durumunda resmi rezervler azal?cakt?r.Burezervlerdeki azalmaya D?? Aç?k ad? verilir.Bütçe Aç???   Gelir ve giderlerin kar??la?t?rmak amac?ylagösterilmesine bütçe denir.

Gelir ve giderler kar??la?t?r?ld??? zaman gelirlerdaha az veya giderler daha fazla olursa,bu durumda Bütçe aç??? olu?ur.E?erbütçe aç?k verirse bunun kar??s?n? almak için iki yol vard?r: borç al?r,gelirini artt?r?r.Devletinborç al?m? kendide ikiye ayr?l?r iç borç ve d?? borç.Bütçe, devlet amaçlar?na ula??lmas?n? sa?layan en önemli araç olarak, biryandan do?rudan kamu kesimince üstlenilmi? hizmetlerin üretiminigerçekle?tirmekte di?er yandan, üretimi özel kesime b?rak?lm?? alanlardadevletin çe?itli amaçlar?na uygun etkiler do?urabilmek için kullan?lmaktad?r. Bütçe aç???n?n ölçümünün yap?la bilmesi için ikiyöntem kullan?l?r:genel amaçl? bütçeaç??? ve özel amaçl? bütçe aç???.Genel amaçl?bütçe aç???:-Geleneksel Bütçe Aç???-Konsolide Bütçe Aç???-Birincil Aç?k-Operasyonel Aç?k-Yar? Mali Aç?k-Nakit Aç???-Tahakkuk Aç???-Nominal Bütçe Aç???-Reel Bütçe Aç??? Özel amaçl?bütçe aç???:-Cari Aç?k- Sermaye Aç???-Yurtiçi Aç?k-Yurtd??? Aç?k-Yap?sal Aç?k- Konjonktürel Aç?k Cari Aç?k   Cari i?lemler hesab?, ekonomide uluslararas? tüm ekonomik i?lemlerinin kay?tlar?n?n yap?ld??? ödemeler dengesinin birhesab?d?r.

Cari i?lemler hesab?, d?? ticaret dengesi ( mal ihracat veithalat?). Görünmeyenler dengesi (hizmet ihracat ve ithalat?, kar ve faizödemeleri ve gelirleri) ve kar??l?ks?z transferler yer almaktad?r.Buçal??ma konusu çerçevesinde, cari i?lemler hesab?n?n aç?k vermesi d?? ticaretdengesinde mal ithalat?n?n mal ihracat?ndan fazla olmas?ndan kaynaklanmaktad?r.?hracat?n ithalattan fazla olmas? durumunda cari i?lemler fazlas? söz konusuiken ihracat?n ithalata e?it olmas? ile cari i?lemler dengesi olu?ur.

Carii?lemler Dengesi = CAB=X-M                               X= ?hracatM=?thalatCarii?lemler aç???n?n meydana gelmesinde (ithalat?n ihracattan fazla olmas?nda)ülkenin ekonomik durumu kalk?nma endeksleri, teknoloji seviyesi ülkede meydanagelen büyük do?al afetler gibi nedenler söz konusudur. Bunlar gibi çe?itlinedenlerden dolay? olu?an cari i?lemler aç??? da ekonomi üzerinde olumsuzetkiye sahiptir. Cari aç???n olmas? halinde ülke yabanc? para cinsindenborçlanacakt?r. Bu borçlanma, sermaye hareketlerinde bozulmaya ve döviz kurununyükselmesine neden olacakt?r. Döviz kurunun yükselmesi ülkenin mali yap?s?ndadengesizliklere neden olacakt?r. E?er cari aç?ktan kaynaklanan borçlarsürdürülebilir durumda olmazsa ülkede mali bir krize neden olabilir. Sermaye Hesab?   Sermaye hesab?, cariüretimle do?rudan ilgili olmadan sat?n alma gücünün bu günden gelece?etransferi ile ilgili ödemeleri içerir. Bu ödemeler finansal yat?r?mlar?,borçlanmalar? ve borç geri ödemeleri gibi ödemeleri içermektedir.

Hem resmi hemözel, hem k?sa hem de uzun süreli krediler bu hesapta yer al?r. ?kizAç?klar Hipotezinin Teorik Çerçevesi Bir ülkede makroekonomik dengeninsa?lanmas?nda iç ve d?? dengeyi temsil eden bütçe aç?klar? ile cari aç?k ikiönemli göstergedir. ?kiz aç?k hipotezi, bütçe aç??? ile cari aç?k aras?ndakuvvetli bir korelasyon oldu?unu iddia etmektedir. Ekonomide bir d?? ticaretdenkli?i, d?? ticaret aç??? veya bütçe fazlas? olabilir yani bu iki olgu e?zamanl? ortaya ç?kabilir. ?kiz aç?k hipotezinin teorik çerçevesi milli gelirüzerinden olu?maktad?r. Hipotezi daha iyi analiz edebilmek için milli gelirtan?m?n?n dikkatli incelenmesi gerekmektedir. Bu yakla??ma göre milli gelireili?kin denklemlerden hareketle ikiz aç?klar hipotezi numaral? e?itlikteki gibiaç?klanabilir.

 Y=C+I+G+(X-M)(1)Cari i?lemler aç???n?n (CA) d?? ticaretaç???na ba?l? oldu?u varsay?m? ile, (1) numaral? e?itlikte, (Y) GSMH’y?; (C)tüketim harcamalar?n?; (I) yat?r?m harcamalar?n?;(G) Kamu harcamalar?n?; (X)ihracat? ve (M) ithalat? göstermektedir. Cari i?lemler aç???, ihracat veithalat aras?ndaki fark olarak ele al?nmakla birlikte (1) numaral? denklemde bufark (X-M) yerine CA yaz?larak e?itli?in sol taraf?na çekilirse (2) ve (3)numaral? e?itlik elde edilmektedir.Y=C+I+G+CA (2)CA=Y+(C+I+G) (3)Aç?k ekonomilerde ulusal tasarruf (S),milli gelirin özel ve kamu kesimi taraf?ndan tüketilmeyen k?sm?na e?ittir.Buradan hareketle, ulusal tasarruf (S), (4) numaral? denklemdeki gibi ifadeedilebilir: S=Y-C-G+CA (4)Tasarruflar?n (S) yat?r?mlara (I) e?itoldu?u varsay?m?ndan yola ç?k?larak (5) numaral? denklem yaz?labilir: Y-C-G=I (5) (5) nolu denklemden yola ç?k?larak ulusaltasarrufun, yat?r?m ve cari i?lemler aç??? toplam?na e?it oldu?unu gösteren (6)numaral? e?itli?e ula??labilir.S=I+CA (6)Ulusal tasarruflar (S), özel kesimtasarruflar? (Sp ) ve kamu kesimi tasarruflar?n?n (Sg )toplam?ndan olu?maktad?r.

S=Sp+Sg (7) (7) nolu e?itlikte (Sp) vergi sonras? gelirinyani harcanabilir gelirin tüketilmeyen k?sm?n? yans?tmaktad?r. Dolay?s?yla Sp=Y-T-C d?r.(8) (Sg )ise, kamu taraf?ndan elde edilen vergi gelirleri ve kamunungerçekle?tirdi?i harcama aras?ndaki fark? göstermektedir. Sg=T-G(9) ?lgili tan?mlamalardan sonra ulusal tasarrufe?itli?i ?u ?ekilde yeniden yaz?labilir: S=Sp+Sg=I+CA (10)Sp=I+CA-Sg=I+CA-(T-G)=I=CA=(G-T)  (11)Sp=I+X-M+G-T  (12)bu denklemi yeniden düzenlersek e?er (X-M)=Sp-I-(G-T)haline dönü?ür. (13) Burada, (X -M) d?? ticaret aç???n? ; (G-T)bütçe aç???n? temsil etmektedir.

Son denklem carii?lemler aç??? ve bütçe aç??? aras?ndaki ba?lant?y? ara?t?rmak amac?yla teorikbir çerçeve sunmaktad?r. Mundell-FlemingYakla??m?   ?kiz aç?k ili?kisi Mundell-Fleming modeli veKeynesyen in Massetme Yakla??m? ile aç?klanmaktad?r.Hükümetin bütçe aç?klar?n?nticaret aç?klar?n?n artmas?na yol açaca?? hipotezido?rudan Mundell-Flemingmodelini takip etmektedir.Mundell-Fleming kendi yakla??m?nda bütçe aç?klarnitakip eden tüketici harcamalar?n?n artmas? nedeniyle ticaret aç???n?nartaca??n? ileri sürmü?dür.

Kullan?lmayan gelirdeki ve tüketicilerin finansalservetlerindeki art?? ithalat?n ve bütçe aç?klar?n? artmas?n?sa?layacakt?r..Ayn? zamanda bütçe aç?klar? büyük oldukca faizoranlar?yükselecek ve net sermaye ak???n? te?vik edecektir.

Döviz kurundakide?erlenme sonucu net ihracat büyük miktarlarda dü?ecektir.  KeynesyenYakla??m?   1929 Ekonomik Buhran?nakadar dünya ekonomilerine hakim olmu? teorilerden biride Klasik iktisatteorisidir. 1920’lerde ?ngiltere’de ya?anan kronik i?sizlik, ABD’deki malipiyasalardaki krizle birlikte tüm dünyada ekonomik depresyona neden olmu?tur.Böyle bir ortamda John Maynard Keynes 1936 y?l?nda “Para, Faiz ve ?stihdam?nGenel Teorisi” adl? kitab?n? yazm??t?r. Keynes’e göre ekonomi her zaman tamistihdam seviyesinde dengede de?ildir. Ekonominin dengeye gelebilmesi içindevletin maliye politikas? tedbirlerini uygulamas? gerekir.

1929 EkonomikBuhran? ile ya?anan durgunluk talep yetersizli?inden meydana gelmi?tir. Bunugiderebilmek için devletin harcamalar?n? art?rmas?, vergileri azaltmas?gerekir. Keynes, ça?da? ekonomik dü?üncenin temelini atarak, ekonomik alandakitarafs?zl?k politikas?n? ele?tirmi? ve devletin ekonomiye müdahale etmesigerekti?ini savunmu?tur. Ekonomide önemli bir yap?sal aksakl???n mevcutoldu?unu ve 21 piyasan?n kendi gücü ile bu aksakl??? gideremeyece?ini ortayakoyan Keynes, özellikle devaml? ve yayg?n i?sizli?in bir ekonomide en büyük tehlikeyiyarataca??n? savunarak; tam istihdam? sa?layacak önlemlerin al?nmas?gerekti?ini ileri sürmü?tür. Keynes’e göre klasiklerin ileri sürdükleri”B?rak?n?z yaps?nlar, b?rak?n?z geçsinler” yakla??m? kabul edilebilir birpolitika de?ildir. Her devletin kendi ko?ullar? içinde bilimsel temellereoturtulmu? bir ekonomik politikaya sahip olmas? gerekir.

Keynes, devletinyapaca?? i?leri ?u biçimde aç?klam??t?r: Devlet, piyasan?n yapt??? i?leri özelfirmalardan biraz daha iyi, ya da biraz daha kötü biçimde yapmak içinyapmamal?d?r. Buna kar??n, piyasan?n her nedense yapmad??? i?leriyapmal?d?r?Keynesyen Yakla??m’?n iki temel varsay?m? söz konusudur. Bunlardanbirincisi, bir ekonomide baz? ekonomik kaynaklar?n eksik istihdam seviyesindeoldu?unun varsay?lmas?d?r.

?kincisi ise, bir ekonomide ki?ilerin ço?unungelece?e yönelik kararlar?nda miyobik veya likidite s?n?rl? olduklar?n?nvarsay?lmas?d?r. Bu ikinci varsay?m, toplam talebin kullan?labilir gelirdekide?i?ikliklere kar?? çok duyarl? oldu?u sonucunu do?urmaktad?r. Buna göre,basit Keynesyen modelde, ki?iler cari kullan?labilir gelirlerini tüketmee?ilimi içinde olacaklar?ndan, geçici bir vergi azalmas?, toplam talep üzerindeani ve miktar olarak önemli bir etki yaratacak ve talebin artmas? e?iliminido?uracakt?r. E?er ekonomi eksik istihdam seviyesinde dengede ise, bu durumda,bilinen Kenesyen çarpan etkisi ile milli gelir yükselecektir. Böylece, bütçeaç?klar? tüketimi ve milli geliri te?vik etti?i için, tasarruf ve sermayebirikimi üzerinde ters yönlü bir etki meydana gelmeyecektir.Keynesyen Yakla??m,bütçe aç?klar?na makroekonomik dengeyi sa?lamada kullan?lacak bir araç olarakbakmaktad?r. Liberal bir ekonomi, depresyon dönemlerinde aç?k bütçe politikas?;enflasyonist dönemlerde ise bütçe fazlas? politikas? ile kolaycayönlendirilebilir.

O halde önemli olan k?sa dönemde bütçe dengesinin sa?lanmas?de?il; makroekonomik dengenin sa?lanmas?d?r. Daha yal?n bir ifadeyle y?ll?kbütçe denkli?i, makroekonomik denkli?in sa?lanmas? için feda edilebilir.Bütçenin geçici bir süre aç?k vermesinde herhangi bir sak?nca yoktur. Tekraretmek gerekirse, Keynesyen Yakla??m’da mühim olan bütçe denkli?i de?il,makroekonomik denkliktir.

22 Özetle, Keynesyen Yakla??m bütçe aç?klar?n?nyaln?zca k?sa dönem etkilerini dikkate almakta; d??lama etkisi gibi bütçeaç?klar?n?n uzun dönemde ortaya ç?karaca?? etkileri dikkate almamaktad?r. Buyakla??mda aç?k bütçe politikas?n?n toplam talebi uyar?c? etkisininenflasyonist bask?lar? art?r?p art?rmayaca?? ekonominin içinde bulundu?uistihdam düzeyine ba?l?d?r. Enflasyonist bask?n?n ortaya ç?kmamas? içinekonominin mutlaka eksik istihdamda bulunmas? gerekir.

Aksi takdirde, bütçeaç?klar? enflasyonist bask?lar? art?racakt?r. Yine, aç?k bütçe politikas?n?nfaizler ile kredi piyasas? üzerinde herhangi bir olumsuz etki ortayaç?karmamas? için toplam talepteki geni?leme ile uyumlu bir para politikas?izlenmelidir.  ?ktisat dünyas?nda bütçe aç??? ile carii?lemler aras?nda olan ili?kiyi aç?klayan ikiz aç??? hipetozine göre buhesablar aras?nda pozitif yönümlü bir ili?ki vard?r.